ارزیابی ریسکمقاله آموزشی

ارزیابی ریسک و فرآیند روش صحیح اجرا آن

مقدمدمه ای بر ارزیابی ریسک

ارزیابی ریسک، از جمله عبارات پر طرفدار و پرکاربرد در علم HSE و بالاخص ایمنی می باشد. بطوریکه، دوره های آموزشی تخصصی با عناوین “ارزیابی ریسک”، از اقبال و استقبال خوبی برخوردار هستند. ارزیابی ریسک، فرآیندی است که بدون در نظر گرفتن فعالیتی خاص، در تمام مشاغل و فعالیت ها کاربرد دارد و اجرای آن ضروری است. صنعت نفت، گاز و پتروشیمی، فولاد، سیمان، راهسازی و ساختمان، صنایع تولیدی و…، همگی برای کاهش هزینه ها و پیامدهای ناشی از حوادث محتمل نیازمند اجرای فرآیند ارزیابی ریسک هستند. از این رو، دانش آموختگان رشته های مرتبط با ایمنی، از میان تمام موضوعات مختلف، به فراگیری علم ارزیابی ریسک علاقه بیشتری نشان می دهند.

 

  • تدریس ارزیابی ریسک:

با توجه به پرکاربرد بودن فرآیند ارزیابی ریسک در صنایع مختلف، تعداد افرادی که به فراگیری این علم روی می آورند، زیاد هستند. از میان این افراد، تعداد قابل توجهی بصورت حرفه ای فرآیند ارزیابی ریسک را دنبال می کنند، چراکه در صورت متخصص شدن در این علم می توانند بعنوان مدرس ارزیابی ریسک، این دوره پر تکرار را اجرا کرده و درآمد خوبی هم کسب کنند. همچنین با توجه به اینکه تکنیک های مورد استفاده در اجرای فرآیند ارزیابی ریسک پر شمار می باشد، همواره جای خالی برای ورود مدرسان جدید وجود دارد و از این رو تعداد مدرسان در این حوزه رو به افزایش است.

 

اگر با کارشناسان حوزه ایمنی صحبت کرده باشید و همچنین با مطالعه کتب موجود، متوجه می شوید که تفکر غالب در اجرای فرآیند ارزیابی ریسک به این شکل می باشد؛

۱- شناسایی فعالیت ها، ۲- شناسایی خطرات، ۳- تعیین احتمال و شدت، ۴- محاسبه ریسک، ۵- پذیرش / عدم پذیرش، ۶- اقدام، ۷- بازنگری.

این تفکر اگرچه غلط نیست و فرآیند ارزیابی ریسک را هم تا حد قابل قبولی توصیف می کند، اما بعنوان یک ارزیابی ریسک عمومی شناخته می شود.

در ارزیابی ریسک عمومی، شما می بایست هر نوع فعالیتی که در دامنه مورد بررسی شما انجام می گیرد را شناسایی کنید. این فعالیت ها می توانند ساده ( مثل جا به جا کردن نامه های اداری)، یا پیچیده ( مانند عملیات جوشکاری در ارتفاع ۶۸ متری) باشند. در مرحله بعد، باید با استفاده از تکنیک های مختلف از جمله مصاحبه، مشاهده، چک لیست، PHA, FMEA, HAZOP, JHA و…، خطرات مرتبط با هر فعالیت را استخراج کرده و دسته بندی کنید. توجه داشته باشید که شناسایی خطرات بیشتر، نشان از عمق و دقت بیشتر بررسی ها دارد.

مرحله بعد از شناسایی خطرات تخصیص دو عدد احتمال و شدت به خطر شناسایی شده است. در این مرحله با توجه به سوابق حوادث گذشته سازمان و همچنین بررسی سوابق حوادث سازمان های مشابه و البته با در نظر گرفتن پیامدهای حوادث، به هر خطر شناسایی شده دو عدد اختصاص داده می شود که یکی از آن ها معرف احتمال وقوع حادثه و دیگری بیانگر شدت پیامدهای آن حادثه می باشد. پس از تخصیص اعداد احتمال و شدت و با ضرب آن ها در یکدیگر، مقدار عددی ریسک محاسبه می گردد، که این مقدار عددی توسط ماتریس ریسک، میزان سطح قابل قبول بودن فعالیت را مشخص می کند. ( توجه داشته باشید، روش های متفاوتی برای انتخاب اعداد مربوط به احتمال و شدت وجود دارد که پرکاربردترین آن ها استفاده از اعداد ۱ تا ۵ برای احتمال و شدت می باشد، که ایجاد یک ماتریس ۵ در ۵ می کند.)

در نهایت و بعد از محاسبه ریسک، با توجه به عدد بدست آمده، در مورد پذیرش یا عدم پذیرش آن فعالیت تصمیم گیری شده و در هر مورد اقدامات متناسب با آن اجرا می شود.

 

  • ارزیابی ریسک تخصصی:

اگر بخواهیم فرآیند ارزیابی ریسک را بطور علمی و مؤثر اجرا کنیم، باید به متون استاندارد مراجعه کرده و بر اساس آن ها اقدام نماییم. یکی از استانداردهایی که فرآیند ارزیابی ریسک را، بعنوان زیرمجموعه ای از فرآیند مدیریت ریسک، به خوبی نشان می دهد، استاندارد IEC 60300 می باشد. بر اساس این استاندارد، فرآیند مدیریت ریسک شامل سه مرحله آنالیز ریسک، ارزشیابی ریسک و کاهش ریسک می باشد. همچنین این استاندارد مجموع آنالیز ریسک و ارزشیابی ریسک را تحت عنوان ارزیابی ریسک مطرح می نماید. بنابراین اگر ما برای هر فعالیت شناسایی شده، عملیات آنالیز ریسک و ارزشیابی ریسک را انجام دهیم، در واقع یک ارزیابی ریسک تخصصی را به اجرا در آورده ایم.

حال نگاهی به زیرمجموعه های فرآیند ارزیابی ریسک، بر اساس استاندارد IEC، می اندازیم.

۱- آنالیز ریسک :

اولین مرحله در آنالیز ریسک تعریف دامنه فعالیت است. در سازمان هایی که گستردگی زیادی ندارند و در تمام بخش های آن از یک سیستم مدیریتی واحد استفاده می شود، معمولاً مرز جغرافیایی سازمان بعنوان دامنه فعالیت در نظر گرفته می شود. بعد از مشخص کردن دامنه فعالیت، نوبت به مهمترین بخش فرآیند ارزیابی ریسک، یعنی شناسایی خطرات می رسد. همانطور که می دانید برای اجرای شناسایی خطرات روش های گوناگونی وجود دارد که هر کدام دارای ویژگی های منحصر به فرد خود هستند. انتخاب روش مورد استفاده به موارد متعددی از جمله هزینه، زمان، سطح ریسک مورد قبول سازمان، تخصص و دانش سازمانی، چرخه عمر سیستم و… بستگی دارد. سهل انگاری در اجرای این مرحله موجب می شود برخی خطرات از دیده پنهان مانده و در نتیجه به یک تهدید جدی تبدیل شوند.

در قدم بعدی و پس از شناسایی دقیق خطرات، نوبت به تخمین ریسک می رسد. در این مرحله و با استفاده از ابزارها و تکنیک های موجود، برای هر خطر شناسایی شده یک سطح ریسک در نظر گفته می شود. به این ترتیب که به هر خطر یک عدد احتمال و شدت اختصاص داده می شود. ( در مورد نحوه تخصیص احتمال و شدت در بخش قبل صحبت شد.) و سپس ماتریس ریسک مربوط به آن خطر تشکیل می شود.

با اجرای این سه مرحله، فرآیند آنالیز ریسک تکمیل خواهد شد.

۲- ارزشیابی ریسک :

دومین مرحله از اجرای فرآیند ارزیابی ریسک، ارزشیابی ریسک است. در این مرحله دو نوع فعالیت انجام می شود.

  • تصمیم گیری در مورد تحمل پذیری ریسک

در این بخش، با توجه به عدد ریسک و با مقایسه این عدد با شرایط سازمان از منظر اقتصادی، اجتماعی، وسعت، دانش و… نسبت به این موضوع تصمیم گیری می شود که آیا ریسک مربوط به فعالیت مورد نظر پذیرفته شود یا خیر؟. اگر پاسخ منفی باشد، می بایست برای کاهش سطح ریسک اقدامات مناسبی صورت پذیرد.

  • تجزیه و تحلیل گزینه (ها)

بعد از اینکه در مورد پذیرش / عدم پذیرش ریسک تصمیم گیری شد، در هر حالت تعدادی گزینه برای اجرا پیش روی سازمان قرار می گیرد. بررسی این گزینه ها و مطابقت دادن آن ها با استانداردها  و شرایط سازمان و انتخاب گزینه مناسب، فرآیند ارزیابی ریسک را تکمیل می کند.

 

این مطلب را هم مطالعه کنید  اجرای ارزیابی ریسک با تکنیک "مطالعه مخاطرات و راهبری"

در پایان، به این نکته اشاره می شود که، در این مقاله سعی بر این شد تا رئوس مطالب در مورد ارزیابی ریسک شرح داده شود. پر واضح است، که اجرای این فرآیند بسیار حساس بوده و یک کار تیمی می باشد و ما در اینجا از بیان شرح کامل آن بعلت جلوگیری از طولانی شدن بحث، خودداری کردیم.

 

مرجع : شرکت مهندسی و مشاوره ۳P-SAM
نویسنده : محمدرضا کرم زاده
ارتباط تلگرامی با نویسنده : MRKPs@

 کانال تلگرام ۳psam

برچسب ها

نوشته های مشابه

‫۲ نظرها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *