ارزیابی ریسکمقاله آموزشی

ارزیابی ریسک به روش ETBA

ارزیابی ریسک به روش ETBA را در این مقاله کاملاً متوجه خواهید شد.

(آنالیز و ارزشیابی ریسک)

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA، یک روش نسبتاً جدید است که بر پایه برخی از اصول پایش مدیریتی و درخت ریسک (MORT) بنا نهاده شده است، که یک رویداد را به صورت یک جریان انرژی ناخواسته تعریف می کند. یک حادثه زمانی بوجود می آید که یک جریان انرژی ناخواسته تولید شده و بدلیل عدم حفاظ کافی در مسیر آن به اهداف مختلفی  برخورد نموده و باعث صدمه به افراد و یا ایجاد خسارت مالی می گردد. بنابراین جریان ناخواسته انرژی باعث ایجاد یک رویداد شده و اگر نتایج این رویداد نامطلوب باشد، حادثه ایجاد می شود.

 

  • ارزیابی ریسک به روش ETBA / مفهوم حفاظ های انرژی

تکنیک ردیابی انرژی و تجزیه و تحلیل حفاظ ها که به عنوان ابزاری جهت تجزیه و تحلیل اصولی علل حوادث مورد استفاده قرار می گیرد، در اصل از تکنیک پایش مدیریتی و درخت ریسک (MORT)  منتج شده است. در روش MORT معمولاً چند عامل بعنوان علل وقوع حادثه مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد و خود حادثه نیز بصورت رها شدن جریان ناخواسته ای از انرژی که در اثر نامناسب بودن حفاظ ها بوقوع می پیوندد، تعریف می شود.

با توجه به مطالب فوق می توان گفت که حوادث معمولاً به دنبال اشتباهات انجام شده در برنامه ریزی ها یا خطاهای عملیاتی که خود نتیجه نهایی ناتوانی در نشان دادن واکنش های مناسب در برابر تغییرات فاکتورهای انسانی یا محیطی است بوقوع می پیوندند. از طرف دیگر ناتوانی در نشان دادن عکس العمل های مناسب در برابر اینگونه تغیرات برنامه ریزی نشده مستقیماً به بروز شرایط و اعمال ناایمن منجر شده که باعث ایجاد جریان ناخواسته ای از انزژی می شود، که اگر موانع و حفاظ های مناسب برای کنترل اینگونه انرژی های ناخواسته پیش بینی نشده باشد، پیامدهای ناخوشایندی ایجاد خواهد شد.

 

  • ارزیابی ریسک به روش ETBA / مزایا

از عمده ترین نقاط قوت روش ETBA، می توان به مواردی از قبیل، توانایی در به حداقل رساندن خطرات ارائه یک روند نظام مند به منظور تجزیه و تحلیل خطرات موشکافی این روش در ردیابی انرژی و سازگاری آن با دیگر روش های تجزیه و تحلیل ایمنی سیستم اشاره نمود. این تکنیک برای هر گونه سیستم ساده یا پیچیده مناسب بوده و روش نظام مند، مداوم و مؤثر برای کشف خطرات در یک سیستم جدید می باشد. همچنین، برای بررسی سیستم های موجود که در گذشته با جدیت تجزیه و تحلیل نشده اند، نیز مناسب می باشد. این تکنیک را می توان در هنگامی که جزئیات بیشتری به منظور تجزیه و تحلیل موانع لازم باشد به کار برد. در ضمن روش مزبور بر پایه مدل انرژی قرار داشته و همچنین روشی است که برای بررسی مفصل تر خطراتی که با استفاده از روش تجزیه و تحلیل موانع شناسایی شده اند، به کار می رود.

این مطلب را هم مطالعه کنید  ارزیابی ریسک و فرآیند روش صحیح اجرا آن

ساده ترین توضیح مدل انرژی در این تکنیک اینگونه است که حوادث در اثر انتقال ناخواسته شکل های مختلف انرژی از یک منبع به یک ساختار حساس، ایجاد می شوند.

مدل تئوری انرژی، سه مزیت مشخص دارد؛

۱- این اطمینان فراهم می شود که همه اقدامات پیشگیرانه ممکن قابل شناسایی است. در استفاده از این مدل، سه خط مشی اصلی جهت کنترل، اولویت بندی می شود. خط مشی های رده اول مواردی هستند که در منبع انرژی اعمال می شوند. اگر امکان حذف خطر یا رساندن آن به یک سطح قابل قبول در منبع وجود نداشته باشد، موانعی مثل حفاظ های ثابت بین منبع و اهداف آسیب پذیر توصیه خواهد شد. نهایتا اقداماتی که بر روی اهداف آسیب پذیر انجام می شود مثل استفاده از تجهیزات حفاظت فردی خواهد بود که بعنوان آخرین راهکار توصیه می شود.

۲- امکان پیشگویی پیامدهای ناشی از حوادث را فراهم می کند، زیرا بعد از رها شدن ناخواسته انرژی، سلسله مراتب بروز حادثه، اساسأ از قوانین فیزیک تبعیت نموده و تا حد زیادی پیامدها به مقدار انرژی رها شده بستگی دارد.

۳- امکان شناسایی خطرات را فراهم می کند.

 

  • ارزیابی ریسک به روش ETBA / هدف

این تکنیک تحلیلی می تواند برای کمک در آماده سازی لیست مقدماتی خطر، تجزیه و تحلیل مقدماتی خطر، تجزیه و تحلیل خطرات زیر سیستم و تجزیه و تحلیل خطرات سیستم مورد استفاده قرار گیرد.

 

  • ارزیابی ریسک به روش ETBA / داده ها و ورودی مورد نیاز

از نیازهای ابتدایی برای اجرای تکنیک ETBA، تهیه نقشه های پروژه، ترسیم نمودار عملیاتی و تقشه چیدمان ماشین آلات، تسهیلات و تأسیسات می باشد. میزان جزئیات مورد نیاز بستگی به هدف تجزیه و تحلیل دارد. تهیه و رسم شمای اولیه و خلاصه ای از پروژه ممکن است بمنظور تهیه لیست مقدماتی خطر کافی باشد، ولی برای آنالیز مقدماتی خطر و تجزیه و تحلیل خطرات سیستم و زیر سیستم به جزئیات بیشتری نیاز می باشد. درختان تحلیلی، روش های اجرایی مربوط به تعمیرات و نگهداری و عملیات و نقشه های سایت پروژه نیز می تواند در اجرای ETBA مفید باشد.

 

  • ارزیابی ریسک به روش ETBA / روش اجراء

اولین گام در اجرای ETBA، شناسایی انواع انرژی های مرتبط با پروژه و فرایند است. سپس برای هر کدام از انواع جریان انرژی باید محل هایی را که منشأ ایجاد انرژی بوده مشخص نمود و همچنین باید مسیرهای جریان انرژی را در طول فرایند ردیابی نمود. در مرحله بعد، حفاظ ها و موانع موجود در مسیر جریان انرژی شناسایی و ارزیابی شده و اهداف آسیب پذیر نسبت به آزاد شدن ناخواسته جریان انرژی، چنانچه موانع قادر به ایجاد حفاظت کافی نباشند نیز مشخص می شوند. به دنبال آن باید ریسک مربوط به آزاد شدن ناخواسته هر کدام از جریان های انرژی تعیین گردیده که این ریسک تحت عنوان کد ارزیابی ریسک، عنوان خواهد شد. در نهایت به منظور ارتقاء کلی سطح ایمنی فرایند، باید اقدامات کنترلی و راهکارهای اصلاحی جهت ریسک های غیر قابل قبول، پیشنهاد شده و در صورت نیاز، به تجزیه و تحلیل بیشتر آنالیز سیستم و زیر سیستم پرداخته شود.

این مطلب را هم مطالعه کنید  صفر تا صد ارزیابی ریسک

 

  • ارزیابی ریسک به روش ETBA / دستورالعمل اجرایی

جمع آوری مدارک و منابع مورد نیاز که عبارتند از؛ کدها، استانداردها و مقررات مورد نیاز، استفاده از مشاوران، اطلاعات و منابع آموزشی، نمونه هایی از اجرای ETBA در صنایع مشابه، لیست مقدماتی خطر و موارد دیگری که بسته به ماهیت کار، مورد نیاز باشد.

لیست انواع انرژی که می تواند در ارتباط با یک پروژ وجود داشته باشد عبارتند از؛

امواج صوتی ، خورندگی ، الکتریسیته ، پرتوهای ذره ای و الکترومغناطیس، مواد قابل اشتعال و انفجار، انرژی جنبشی، ارتفاع، فشار و…

 

جدول ETBA، برای انواع انرژی تکمیل می شود. بمنظور تهیه این فرم می توان از جداول تجزیه و تحلیل دیگر استفاده کرد. در مواردی ممکن است نیاز باشد تا برگه کار ETBA را بتوان به برگه کار آنالیز مقدماتی خطر (PHA) تبدیل نمود. بسته به نوع تجزیه و تحلیل و پیچیدگی پروژه ممکن است گزارش تجزیه و تحلیل مستقیمأ از روی برگه کار ETBA آماده شده و چنانچه در قسمتی از گزارش، برگه کار ETBA نیز وجود داشته باشد، مناسب تر خواهد بود. ایجاد برگه کار PHA از روی برگه کار ETBA نسبتأ ساده می باشد، زیرا ستون مقدار انرژی در فرم ETBA، می تواند با ستون رویداد خطرناک در برگه کاری PHA جابجا شود. همچنین ستون حفاظ ها در برگه کاری ETBA، با ستون فاکتورهای سببی در PHA و همچنین ستون اعداف نیز با ستون اثرات بر سیستم جابجا شود. رویدادهای خطرناک معمولأ در ارتباط با انرژی بوده، فاکتورهای سببی مستلزم خطا در حفاظ ها می باشد و اثرات بر سیستم، توسط هدف و یا محل برخورد جریان انرژی ناخواسته تعیین می شود.

 

  • ارزیابی ریسک به روش ETBA / تشریح جدول

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA / قسمت عنوان :

در این قسمت نام و شماره پرونده وارد می شود. همچنین نام تحلیلگر و نوع انرژی که در کاربرگ مورد ردیابی قرار می گیرد نیز نوشته شده و همچنین شماره محل یا قسمتی که در پروژه شناسایی شده و نمودار آن تهیه گردیده است، ثبت می گردد. لازم به ذکر است که تهیه و ترسیم نمودارهای عملیاتی قسمتی از گزارش کار بوده که می بایست بمنظور تجزیه و تحلیل، آماده و در دسترس باشد.

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA / ستون مقدار و محل انرژی

این ستون، ماهیت انرژی را توصیف می کند و مقدار آن ممکن است با کمیت هایی از قبیل ولتاژ، وات، فشار، سرعت جریان، اندازه مخزن، و… بیان شود. محل آن نیز با عباراتی مثل؛ ثسمت شمالی اتاق شماره ۱۰، قسمت بیرونی موتورخانه و …، توضیح داده می شود. برای راحت شدن کار می توان به هر قسمت یک کد اختصاص داد و آن را توسط کد بیان کرد.

این مطلب را هم مطالعه کنید  شناسایی خطرات و جایگاه آن در فرآیند ارزیابی ریسک

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA / ستون حفاظ ها

این ستون، موانع فیزیکی و یا رویه ای را برای کنترل یا محدود کردن هر جریان انرژی ناخواسته در مکان مشخص شده بیان می نماید. بطور مثال به منظور حفاظ های الکتریکی می توان انواع عایق های سیم کانال، داکت، دیوارها، حفاظ های حصاری و… را نام برد.

قطع کننده های مدار نقص اتصال به زمین، رله های دیفرانسیل و فیوزها انواع وسایل حفاظتی الکتریکی هستند که در شرایط اضافه جریان و ولتاژ خطرناک محافظت لازم را بعمل می آ ورند. همچنین حفاظت از برق می تواند از طریق علائم هشدار دهنده و نصب قفل خارجی همراه با هشدارهای مخصوص، در مکان مورد نظر تأمین گردد.

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA / ستون اهداف

در این ستون لیست اشیاء و اشخاصی که در یک محل خاص می توانند در مسیر عبور جریان انرژی قرار گیرند، قرار می گیرد. در صورت امکان، تعداد افراد در معرض و یا حجم اشیاء مورد نظر نیز بیان خواهد شد. همچنین سایر سیستم ها و زیر سیستم هایی را که می توانند تحت تأثیر جریان انرژی ناخواسته قرار گیرند، شناسایی خواهند شد.

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA / ستون RAC

در این ستون کد ارزیابی ریسک مرتبط با انرژی ناخواسته وارد می شود. این مرحله برای هر یک از اهداف می بایست انجام شود.

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA / ستون ارزیابی حفاظ ها (توضیحات)

در این ستون، توضیحاتی در خصوص مناسب بودن حفاظ های موجود در برابر خطرات بالقوه ناشی از جریان ناخواسته انرژی ذکر می گردد. این مسأله با در نظر گرفتن استانداردهای مربوطه می باشد.

 

ارزیابی ریسک به روش ETBA / ستون اقدامات اصلاحی

با توجه به ستون ارزیابی حفاظ ها، اگر حفاظ های موجود در حال حاضر، جهت پیشگیری از رخداد حادثه و یا کاهش شدت پیامدهای ناشی از آن، کفایت نمی کرد، در این ستون، انواع پیشنهادات و توصیه ها به منظور ایمن نمودن شرایط فعلی کار، ذکر می گردد. این مرحله می بایست توسط فردی آگاه به استانداردها اجرا شود.

ارزیابی ریسک به روش ETBA / کاربرگ

ذکر این نکته ضروری است، با توجه به اینکه استفاده از هر روش مبتنی بر اطلاعات در دسترس بوده و سازمان ها مجاز به ایجاد تغییرات جزئی در کاربرگ تکنیک های شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک هستند، ممکن است با کاربرگ های تا حدودی متفاوت نسبت به یکدیگر برخورد نمایید. ما در اینجا جهت آشنایی شما، یک نمونه کاربرگ آنالیز ETBA را معرفی می کنیم.

 

محل یا سیستم مورد بررسی :                                                                                                   تاریخ:
ردیف نوع انرژی توصیف رویداد اهداف بالقوه حفاظ های موجود ریسک اولیه اقدامات اصلاحی ریسک ثانویه
۱
۲
۳

 

(با تشکر از گروه ایمنی و بهداشت دانشگاه کرمانشاه)

 

  • شرکت مهندسی و مشاوره ۳P-SAM

کانال تلگرام : @Specialists3psam

تلفن مشاوره : ۰۹۱۲۲۷۱۲۷۳۵

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *